detalj slike: KRK Art dizajn

PREPOZNAVANjE UMETNOSTI

Dr SIMO JELAČA

GOTIKA

Srednji vek u Evropi, XII-XV, je razdoblje privrednih promena. Zemlje monarhija omogućile su novi društveni poredak u kome su uspešno napredovale zanatlije, trgovci i bankari, koji su živeli u moćnijim gradovima. I sveštenstvo je uvećalo svoj uticaj. U umetnosti je vladao Gotički stil. Goti su varvarski narod iz Skandinavije. Njihov uticaj nije iskazan ni u jednom vidu umetnosti.

U I veku n.e. Krenuli su na jug i naselili levu obali Dunava. U arhitekturi prvi primeri Gotike pojavili su se severno od Pariza, u kraju bogatom kamenom pogodnom za gradnju. Između 1140 i 1144 godine nepoznati arhitekta je obnovio opatiju Sen-Deni, pa njega smatraju tvorcem gotičkog stila. Od tada nastaje i gradnja crkava. Francuski arhitekt Viljem iz Sansa započeo je gradnju katedrale u Kanteberiju 1174 godine. I u drugim zemljama krenule su gradnje katedrala. Kretanja u skulpturi, slikarstvu, zlatarstvu i tapiseriji su se menjala. Gotika postaje međunarodna.

Arhitektura

Gotičko društvo je cvetalo, zanatlije i trgovci u gradovima živeli su slobodno i sveštenstvo je bilo značajno. Građene su gotičke katedrale koje su bile vidljive iz daljine. Njihovi potporni stubovi i lukovi bili su naglašeni. Više lukova, jedan iznad drugoga, prihvatali su bočni pritisak. Prozori na rozeti čine tri koncentrična kruga. Time se težina prenosi preko lukova do kamena temeljca. Postoje i tzv. ‘’Isprepleteni lukovi’’, poreklom sa istoka. Prema propisima unutrašnjost katedrale imala je oblik latinskog krsta u pravcu istok-zapad, sa oltarom u istočnom delu u pravcu Jerusalima, podeljena u tri dela, glavni brod i bočni brodovi. Ovo daje uzbudljiv osećaj visine. Svaki transverzalni luk podupire svod. Sa impozantnim fasadama predstavlja značajan oblik gotičke katedrale. Unutrašnji izgled katedrale u Kelnu ostavlja nestvaran utisak ograničenom širinom srednjeg broda u odnosu na njegovu visinu 1;3,8, najviši na svetu.

Grčki stil gradnje, prenošenjem težine crkve preko nosača na tlo omogućilo je da zidovi ne služe kao oslonac i time je omogućeno da se ugrađuju široki prozori i lukovi. Otuda se u svakoj katedrali primete vitki stubovi i lukovi. To omogućuje više svetlosti kroz prozore. Tipične osobenosti gotičke arhitekture su rozete, u kružnom otvoru izdeljenim kamenim rebrima. Statue koje su ukrašavale spoljašnost gotičke arhitekture katedrala prilagođene su načelima vertikalnosti. Druga osobina gotičke arhitekture je ukrašavanje portala. Na svakom udubljenju bila je statua. Gotički stil je raširen u svim zemljama Evrope, mada ima i razlika među pojedinim zemljama. U V veku kamen je potpuno zamenio drvo u gradnji crkava.

Skulptura

Gotička skulptura je stvarana za ukrašavanje crkava. Izrađivane su u vidu monumentalnih figura. Odlikuju se vertikalnošću i statičnošću strogim držanjem. Element pokreta je jedino glava. Ženske statue, naročito Bogorodica, su primetno izdužene. Starozavetne ličnosti su prve gotičke skulpture. Figure su izdužene, oslonjene na postolje, ruke priljubljene uz telo, nabori odeće plitko usečeni , glava je veličine jedne šestine celoga tela. Kao skulpture često su rađene Isus i majka sa detetom. Te figure radili su najviše češki i nemački skulptori. Gotičke skulptur uvek su bile obojene zlatno-žutom bojom.

Primenjena umetnost

Primenjena umetnost podrazumeva odvojeno izradu vitraža, zlatarstvo i iluminirani rukopisi. Od glavnih umetnosti bile su: arhitektura, skulpture i slikarstvo. U gotici su najviša ostvarenja dostigli bogati trgovci tokom kasnog srednjeg veka. Zanatlije su kupovali zlato, tapiserije i minijature. Ovi umetnički radovi uglavnom su bili namenjeni privatnim domovima. Vitraž je naročito istican na prozorima crkava. Jedan od najpoznatijih zlatarskih radova je relikvijar, ćivot ‘’Tri kralja’’ Nikole Verdena, izrađen od hrastovog drveta u obliku bazilike, s’ tri broda. Spoljašni omotač je srebrni reljef, koji dočarava katedralu.

Umetnost gotičkih iluminata nenadmašan je po svojoj originalnosti i lepoti. Sredinom XIII veka Pariz je bio najveće središte prmenjene umetnosti. Bile su raširene i tapiserije, išarane živopisnim cvetovima biljaka, a često i bogatim ličnostima, koje su prikazivale ondašnju modu. Ukrašavale su zidove.

Slikarstvo

Slikarstvo u gotičkom razdoblju nije bilo značajno kao ostale umetosti. Slikarstvo je uglavnom služilo za ikrašavanje zamkova u kućama plemstva. Prekrivanje zidova bilo je jeftinije od tapiserija. Teme su bile fantastične priče, dvorski život, svetovne legende i viteški podvizi. Druge teme bile su realni prizori iz poljoprivrednog života. Žene na slikma bile su blage, a vitezovi su nosili sjajne oklope. U svim crkvama bile su slike Isusa. Postojale su i gotičke škole slikarstva.

PODELITE OVAJ TEKST NA: