detalj slike: KRK Art dizajn

SVETSKI ZNAMENITI MATEMATIČARI

Dr SIMO JELAČA

PITAGORA (581-497. p. n. e.), grčki matematičar i filozof

Pitagora je bio praktičar i čak je sprovodio eksperimente o odnosu između matematike i muzike, što je dovelo do otvaranja škole, koja u principu i danas postoji. Tvrdio je da se svet nalazi u sferi, u kojoj se zvezde takođe kreću kružnim putanjama. Osnovao je svoju školu (Akademiju) u Krotonu, u Italiji, 518. p. n. e., gde se proučavao odnos između fizičkog sveta i matematike. Za njega se stvarnost zasnivala na matematičkim osnovama. Kao ugledni matematičar i geometričar, prvi je izveo tvrdnju da je zbir uglova u svakom trouglu jednak 180°, a da je zbir uglova u poligonu od n stranica jednak 2n-4 pravih uglova, a prvi je definisao iracionalne brojeve. Poznata je pitagorina teorema o pravouglom trouglu, prema kojoj je kvadrat nad hipotenuzom jednak zbiru kvadrata nad obe katete (c2=a2+b2). Pitagora je takođe bio prvi koji je radio na razlomcima. Baveći se matematikom, detaljno je proučavao dimenzije egipatskih piramida (a sve su građene prema istim proporcijama), visinu do polovine osnove, osnove kao 171:140. Katete ovih trouglova su 171 i 140, a hipotenuza je 221. Stoga je Pitagora prvi odgonetnuo njihovu tajnu.

EUKLID (330-260. p. n. e.), grčki matematičar

Euklid je bio Platonov učenik u Atini, dok je veći deo života proveo radeći u Aleksandriji, u Egiptu, gde je osnovao matematičku akademiju. Njegovo čuveno delo su „Elementi“, koje je imalo ogroman uticaj na zapadnu akademsku misao. Za Elemente se kaže da su najproučavanije, najprevođenije i najštampanije delo u ljudskoj istoriji posle Biblije. Doživelo je 1700 izdanja. Euklid je sistematski opisao ono što je proučavao, postavio je nekoliko aksioma i izveo teoreme iz dobijenih zaključaka. Takav logičan metod istraživačkog rada održan je do danas. Elementi su napisani u trinaest tomova, a u njima je Euklid predstavio nalaze svojih prethodnika, Pitagore i drugih, u obliku sistematskih dokaza, teorija i originalnih nalaza. U prvih šest tomova detaljno se bavio geometrijom ravni: trouglovima, kvadratima, pravougaonicima, krugovima, kao i teorijom proporcija. Sledeća četiri toma pokrivaju razne teorije, uključujući i teoriju neograničenih brojeva. Poslednja tri toma bave se geometrijom tela. Neki od Euklidovih aksioma (kao što je teorema o paralelizmu) su opovrgnuti u devetnaestom veku, a Albert Ajnštajn je izjavio da Euklidova geometrija ne važi u prostoru.

ARHIMED (287-212), grčki matematičar

Arhimed je bio briljantan istraživač, matematičar i pronalazač svog vremena i ostao je upamćen kao možda najveći matematičar svih vremena. Prvi je utvrdio da je zapremina lopte jednaka V=4 ∂ r≥ / 3 gde je r poluprečnik lopte, ili jednako 2/3 zapremine opisanog cilindra, i da je površina lopte jednaka četiri puta većoj površini njenog najvećeg kruga. Arhimed je utvrdio da je vrednost broja ∂ približno jednaka 22/7, što je jednako 3,142857... Utvrdio je da su zapremine šolje, hemisfere i cilindra, sa istom osnovom i visinom, u odnosu 1:2:3.

Arhimed je takođe utvrdio čuveni fizički zakon, prema kojem svako telo potopljeno u tečnost biva potiskivano silom jednakom težini tečnosti koju je ona istisnula. Zapisano je da je, kada ga je pronašao, dok se kupao, od velikog uzbuđenja istrčao na ulicu i trčao i vikao: „Eureka, Eureka“ (što znači: Otkrio sam). Pored toga, proučavao je zakone poluga, čekrča, klinova, zavrtnjeva i metod određivanja težišta tela (centar gravitacije). Arhimeda je ubio rimski vojnik dok je radio matematičke proračune za odbranu Sirakuze, a njegove poslednje reči bile su: „Ne diraj mi krugove“.

AL-HVARIZMI (780-850), uzbekistanski matematičar, geograf i astronom

Al-Hvarizmi je rođen u Horezmu (sada Hiva) u Uzbekistanu. Njegovo puno ime je Abu Džafar Mohamed ibn Musa Al-Hvarizmi. Radio je u Bagdadu i prvi je uveo arapske brojeve u matematiku. Jedan je od najistaknutijih matematičara, geografa i astronoma arapskog sveta. Svoj sistem računanja predstavio je u odeljku Računanje sa hinduističkim brojevima. Nakon što je preveden na latinski, prihvaćen je širom zapadnog sveta, pa čak i danas se smatra jedinstvenim globalnim jezikom. Već sa dvadeset godina, 800. godine, osnovao je Al-Mamun (Dom mudrosti) u Bagdadu, u kojem se nalazi biblioteka sa prevodima poznatih grčkih filozofa i uređajima za astronomsko posmatranje. Al-Hvarizmijevo delo Računanje sa kompleksnim brojevima i ostacima je zapravo uvod u upotrebu aritmetike, koja je kasnije nazvana algebra. U tom delu, Al-Kvarizmi je prvi uveo kvadratne jednačine, iako ih je izrazio samo deskriptivno. Takođe je uveo koncept kompleksnih brojeva (uklanjajući negativne znake, primer:

24 x″ - 8 x = 16 x″ + 4 x + 60, što daje 8 x″ - 12 x = 60, odnosno

8 x″ - 60 = 12 x). Stoga se Al-Kvarizmi smatra ocem algebre, a ime Algorismi (Algoritmi) je izvedeno iz njegovog imena. Za Al-Kvarizmija se kaže da je prvi izračunao sinuse i tangente.

U oblastima astronomije i geografije, proširio je Ptolemejeva dela, primenjujući linije geografske dužine i širine, koje je crtao na geografskim kartama, mnogo preciznije od svog prethodnika.

UMAR IBN IBRAHIM EL-HAJAMI(1048-1131), islamski matematičar

Na Zapadu je poznat kao Omar Hajami, jedan je od najznačajnijih islamskih pesnika, matematičara i astronoma. Radio je 18 godina u opservatoriji u Isfahanu, 300 km južno od Teherana. Izmerio je dužinu solarne godine od 365,24219858156 dana, što je apsolutno tačno i najpreciznije u istoriji. Predložio je solarni kalendar sa 8 prestupnih godina tokom perioda od 33 godine, što je tačnije od gregorijanskog kalendara. Svoje predloge je poslao 1079. godine šahu tog vremena, ali je nažalost ostao van naučnog domašaja.

GOTFRID LAJBNIC (1646-1716), nemački matematičar

Lajbnic je upamćen kao veoma uporan istraživač u razvoju matematičkih teorija, pre svega statistike. U Londonu se sastao sa Njutnom, a kasnije su obojica tvrdili da su prvi pronašli kalkulus, što nikada nije u potpunosti potvrđeno. Lajbnicu bi se moglo više verovati da je bio u pravu. Godine 1700, Lajbnic je ubedio Fridriha I od Pruske da osnuje Prusku akademiju nauka, čiji je Lajbnic postao prvi predsednik.

DžORDž BUL (1815-1864), engleski matematičar

Džordž Bul je bio prvi matematičar koji je izrazio logiku u obliku algebre. Radio je kao profesor matematike u Irskoj kada je 1847. godine napisao tezu iz oblasti diferencijalnih jednačina. Takođe je uveo nove simbole u logičke jednačine. Bulova logika se izražava sa samo dve cifre (0 i 1), kao binarni brojevi, što je postalo osnova za moderni digitalni sistem koji se koristi u računarima. Takozvana Bulova algebra je poznata u stručnom svetu.

MIHAJLO PETROVIĆ – ALAS (1868-1943), srpski matematičar

Mihajlo Petrović Alas je doktorirao u Parizu 1894. godine. Objavio je 270 stručnih radova i 12 monografija i uveo nove matematičke discipline: Matematički spektri i matematička fenomenologija. Specijalne matematičke funkcije koje nose Petrovićevo ime poznate su i u svetskoj nauci. U Parizu je jedan semestar držao predavanja iz oblasti originalne teorije matematičkih spektara, na osnovu kojih je nominovan za člana Francuske akademije nauka i naučnih društava na osnovu knjige „Travaux Scientifiques“. U Beogradu je stvorio veoma uglednu matematičku školu i najviše doprineo da matematika dobije istaknuto mesto u nauci u Srbiji. Mika Alas je zauzimao vrh srpske nauke, a u svetskoj nauci je zabeležen u oblastima diferencijalnih jednačina, teorijskih funkcija i kompjuterizacije algebre. Njegova dela su sadržana u 15 tomova, objavljenih između 1894. i 1943. Godine. Veoma je voleo pecanje i provodio mnogo vremena na Dunavu.

PODELITE OVAJ TEKST NA: