detalj slike: KRK Art dizajn

PREPOZNAVANjE UMETNOSTI

Dr SIMO JELAČA

BAROK

Barokna umetnost zahvata XVII i prve decenije XVIII veka. Geografski obuhvata celu Evropu i Latinsku Ameriku. Oblici Baroka različiti su od zemlje do zemlje. Uzroci tih razlika su istorijske prirode. Barok je rođen u Rimu, početkom XVII veka. Barok je bio neka vrsta mode. Šireći se iz Italije u nekim zemljama postojao je kao nacionalna umetnost. U slikarstvu baroka poznati su Rubens, Rembrant, Velaskez. Oni su nadmašili svoje prvobitne uzore. Jedna od odlika baroka je njegova neodređenost. Barokni umetnici su se proglašavali naslednicima renesanse i prihvatili njihova pravila.

ARHITEKTURA

Barokna arhitektura je raširena po celoj Evropi i Latinskoj Americi. Po pojedinim državama postoje izvesne razlike. Razlike od renesansne arhitekture su što kod baroknih crkava središni deo pročelja ima elegantan polukružni portal. Barok još uvek zadržava stubove, lukove, zabate i frizove. Na fasadi zabati ili gornji delovi prozora i vrata su u obliku trougla ili kružnog luka. U baroknom stilu građene su crkve i palate. Za barok su karakteristične elipsa ili šeme iz geometrijskih slika. Italijan Francesko Kastelli-Borromini projektovao je zidove konkavne i konveksne, a nikako prave. Posezalo se za složenošću, odbacivanjem jednostavnosti. U baroku je preovladavao model krivulja. Bernini je predlagao i talasaste stubove. Težnja barokne arhitekture bila je da se dosegne beskonačna dimenzija, što se dostiže igrom svetla. Kada je zgrada jedinstven blok, tada je bitno pročelje, a spratovi iznad i ispod na pročelju su važniji od bočnih prostorija. Kontrasti se izražavaju pomoću svetlosti. Svetlost drugačije deluje na opekama od mermerskih zidova. Nemački i austrijski barok nadahnut je italijanskim i francuskim. Svetla su najbolja kada su monohrona. Svetlo se usresredi na izvesne površine, dok se druge drže u mraku. Ovo se postiže suprostavljanjem jakih izbočina i neravnih površina zidova. U baroku se gotovo svi zidovi ukrašavaju. Tako se uz pet stilova (toskanski, dorski, jonski, korintski i kompozitni) dodaje i valoviti. Omiljen je i tzv stil ‘’Divovskog’’, čiji su stubovi visoki do dva-tri sprata. Barokni stil arhitekture proširio se i na ulice, trgove i parkove. Školski primer i najviši domet baroka u Francuskoj je Versajski dvorac, sagrađen za kralja Luja XIV.

Parkovi u Francuskoj, prema genijalnom arhitekti Le Notre postali su profit i remek dela. Versajski park ima u svojoj sredini sagrađenu kraljevu palatu. Barok u Španiji i Portugaliji pun je ukrasa. Od njih je prenet u Južnu . Ameriku. Urbanisti baroka su taj stil koristili za planiranje gradova. U gradovima su planirali prostrane trgove, spomenike, crkve, palate, fontane, a to sve povezivali sa pravim i dugačkim avenijama. Galerije su planirane sa ukrašenim hodnicima, u koje su stavljali poznate skulpture i slike.

SLIKARSTVO

 Najomiljenija tema baroknog slikarstva je iluzionističko ukrašavanje zidova. Barokni slkari koriste crkvene zidove ili tavanice kao prostrane scene. Barokna obeležja su grandioznost, pokret, tehnička veština i iluzija. Sjedinjavajući sve ove osobine baroka veličanstvenost, teatralnost, razigranost, težnju za prikazivanjem beskonačnog kao i vladanje tehnikom iluzionističke slike se razlikuju po opisima života svetaca, istoriji dinastija, legende o herojima i priče o mitološkim ličnostima. U toku baroka naročito je razvijeno slikarstvo na platnu. Prisutne su svetlost i senke. Italijan Karaveđo je označio početak nove epohe u slikarstvu. Pre njega slikarstvo je dostiglo savršeno tačno prikazivanje prirode, a Karaveđo je počeo traganje koje je odgovaralo vremenu. Njegove slike prikazuju kršne ljude iz naroda, krčmare i kockare, što otstupa od aristokratije. Svetlost je raspoređena mestimično, a ne ravnomerno, što odgovara duhu epohe. Rubensove slike predstavljaju raskoš ljudskoga tela. Flamanci su stvirili slikarski rod vernog prikazivanja stvarnosti. Ova umetnost slikara uljanim bojama na platnu, u kojoj su istaknuti Rubens i Rembrant, je bujno, dekorativno i puno energije. Rubensov učenik Anthon Van Dajk specijalizirao je portrete i bio veoma uspešan u tome. Rembrant je najveći holandski slikar. Špansko barokno slikarstvo nadahnuto je  karavađovim načinom korišćenja svetlosti. Vrhunac se dostiže u delima     Velaskeza.

SKULPTURA                                                                            

Skulptura baroka nema mnogo i nisu značajne. Barokna dela u domenu skulpture namenjena su ukrašavanju, dopunjavanju arhitekturi. Niži zidovi koriste se za postavljanje figura u ujednačenim razmacima. U Austriji i Nemačkoj rađene su ženske figure ‘’Karijatide’’ i muške ‘’Atlanti’’ i sve su spajane sa arhitektonskim delima na mostovima. Tako se skulptura uklapala u građevine. Uz to, barokne skulpture išle su uz grobnice, oltare, spomenike slavnih ličnosti i slično. Skulpture ljudi prikazivane su kao da su u pozorištima . Te skulpture bile su tehnički savršene, kao uhvaćene u pokretu. Ljudska tela bila su mnogo vitkija nego u renesansi. Figure su se uvek prikazivale u pokretu. Dosta dela baroka nalazi se u fontanama i kao ukrasi stepeništa, u galerijama, salama, crkvama, u svakom enterijeru. Tako je barok doživeo svoj trijumf.

PODELITE OVAJ TEKST NA: